ශ්රී ලාංකේය නාට්ය කලාවේ අර්බුදය 06
පසුගිය ලිපිවලින් මම පැහැදිලි කරන්න උත්සාහ කළා නාට්ය කලාවක් වර්ධනය කිරීමට ද ඇත්තේ, මූලික වශයෙන් ධනවාදී ක්රමය තුළ ඇති නාට්යකරුවා, වෙළෙන්දා (නාට්ය සමාගම හෝ ශ්රී ලංකාවේ දී නම් සංවිධායකවරයා) සහ පාරිභෝගිකයා (ප්රේක්ෂකයා) අතර ගනුදෙනුවම බව. නමුත්, කලාව වැනි විෂයයකට එද්දී එවැනි ‘ධනවාදී වෙළෙඳපොළ වචනවලින්’ ඒ ගනුදෙනුව හඳුන්වනවාට ශ්රී ලංකාවේ බොහෝ දෙනකු තාමත් කැමැති නැති බව මම දන්නවා. එසේ වුවත්, විශ්ව නාට්ය කලාවේ ‘විශිෂ්ටතම නාට්ය’ කියන සියලුම නාට්ය වාගේ බිහි වී ඇත්තේ, විවිධ වෙනස්කම්වලට යටත්ව මෙම ආකෘතිය තුළම බව මම කලින් පැහැදිලි කළා. එය කර්මාන්තයක් විදිහට වෘත්තීමව පැවැතීම තව දුරටත් වෙනමම පැහැදිලි කිරීමකට මෙම ලිපියෙන් උත්සහ කරනවා.
විවිධ රටවල නාට්ය කලාවේ වර්ධනයට එම නාට්යකරුවා, වෙළෙන්දා සහ පාරිභෝගිකයා යන මූලික ආකෘතිය මුල්කරගෙන විවිධාකාර සුබසාධන සහ පහසුකම් ලබා දී එම භූමිකා තුනට හැකි තරම් එකිනෙකාගෙන් අසාධාරණයක් නොවෙන යාන්ත්රණයක් නිර්මාණය කරලා තියෙනවා. සමහර රටවල් ඒ සම්බන්ධයෙන් වඩාත් සාර්ථක වී තිබෙන අතර, සමහර රටවල් විවිධ මට්ටම්වලින් එයම සාර්ථක කර ගැනීමට අරගල කරනවා. ශ්රී ලංකාවේ ද පැවැතුණේත්, පවතින්නේත් මෙම ගනුදෙනුවම වන අතර, එයින් පැවැතීමට නොහැකි වෙන තරමට ශ්රී ලංකාවේ දී එය වඩා අක්රමවත්, අවිධිමත් හෝ දියුණු නැති විදිහටයි තිබිලා තියෙන්නෙ. එවිට එය පහසුවෙන් දූෂණය වීමට ද ලක් වෙනවා. උදාහරණයකට, නාට්යකරුවාම වෙළෙන්දාගේ වැඩේ ද කිරීම සහ වෘත්තීයමයව පවතින්නට විදිහක් නැති නිසා නාට්ය කලාවට පූර්ණ ශ්රමයක් යොදන්නට සමහරුන්ට නොහැකි වීම සහ මෙම අක්රමවත්භාවය තුළ විවිධ අසාධාරණකම් හා අකටයුතුකම්වලට ලක් වීම ආදිය පෙන්වා දෙන්න පුළුවන්. ඒ වගේම නාට්ය තරග ද ඇතුළුව රජයෙන් දෙන සීමිත අනුග්රහයෙන් විතරක් පවතින්නට උත්සාහ කිරීම. ඒ විදිහට අවිධිමත්ව යන්නට පුළුවන් උපරිම දුර ගිහිල්ලා තමයි, දැන් අපි එක්තරා විදිහකට වැටිලා තියෙන්නේ. මම වෙනත් තැන්වල දී ද පෙන්නලා දුන්නු පරිදි නිදහසින් පසු අප රාජ්යයක් වශයෙන් රට ගොඩනඟන කොටම සංස්කෘතික ජීවිතයේ ප්රධාන අංගයක් වශයෙන් නාට්ය කලාව පවතින්නට අවශ්ය බව තේරුම් ගෙන එය කර්මාන්තයක් ලෙසට ආකෘතිගත නොකිරීම මීට ප්රධාන හේතුවයි.
ඉතින් මම යෝජනා කරමින් ඉන්නේ නාට්ය කලාවේ වර්ධනයට සහ පැවැත්මට එම ශ්රී ලංකාවේ අවිධිමත්ව පැවැත්වුණු නාට්යකරුවා, වෙළෙන්දා සහ පාරිභෝගිකයා ගනුදෙනුවම විධිමත්, ක්රමවත් සහ සාධාරණ පිළිවෙළකට ගෙන ආ යුතු බවයි. එම තිදෙනාගේ පැවැත්ම වෙළෙඳපොළ ගනුදෙනුවක් තුළ වෘත්තීයව තහවුරු කළ යුතු බව; සුරක්ෂිත කළ යුතු බව. එවිට එය කර්මාන්තයක් බවට පත් වන අතර, කර්මාන්තයක් බවට පත් වී සාර්ථක වනවා හැර අද වෙනත් කිසිදු මාර්ගයකින් නාට්ය කලාව බේරා ගැනීමට නොහැකි බව මගේ අදහසයි. මම එසේ කියන්නේ, විවිධ වෙනස්කම්වලට යටත්ව මූලික වශයෙන් කර්මාන්තයක් ලෙස වෘත්තීයව නොපවතින ලෝකයේ කිසිම තැනක අද වෙන කොට ගුණාත්මක නාට්ය කලාවක් පවතින්නේ නැති නිසයි. ඔය දකුණු ඇමෙරිකාව, අප්රිකාව ආදී රටවල ඇති නාට්ය කලාව විශේෂයෙන් කැපීපෙනෙන රටවල ද, ඉන්දියාවේ ද ඇත්තේ, එක් පැත්තකින් බටහිර සහ යුරෝපයේ ඇති කර්මාන්තයක් ලෙස නාට්ය සමාගම් ආකෘතියත්, අනෙක් පැත්තෙන් තරමක් ශ්රී ලංකාවට සමාන නාට්යකරුවා අහල පහල අයගේ සහයෝගයෙන් සියල්ල කරන අවිධිමත්භාවයත් යන දෙකමයි. එම අවිධිමත්භාවය තුළ නාට්ය කරන අය ද අරගල කරමින් ඉන්නේ, අර වෘත්තීයමය තත්වයම අත්පත් කර ගන්නයි. නැවතත්, නාට්ය කලාව පවතිනවා කියන්නේ කෙනකු පෞද්ගලික දැන-හැඳුනුම්කම් ආදිය ද පාවිච්චි කරමින් තනිව කෙසේ හෝ ඉඳහිට මොනවා හරි නාට්යයක් නිෂ්පාදනය කර ගැනීම නෙමෙයි. ඊට වඩා කලාවක් විදියට, ක්ෂේත්රයක් විදිහට මිනිසුන්ගේ යාවජීව සංස්කෘතික අංගයක් විදිහට නාට්ය කලාව නොනැසී දිගටම පැවැතීමයි. ඔබ ශ්රී ලංකාවේ නාට්ය කලාව ගොඩ දමන්නට වෙනත් කවර මාර්ගවල ගිහින් රස්තියාදු වුණත්, කර්මාන්තයක වෘත්තීයමය ආකෘතියට එන තෙක් මේ ක්රමය තුළ පවතින්නට විදිහක් නැති කිසිදු පැකිලීමකින් තොරව මට කියා සිටින්න පුළුවන්. මෙයම චිත්රපට ආදී අනෙක් කලාවන්ට ද එයාකාරයෙන්ම අදාළයි.
තවත් මෙය පැහැදිලි කිරීමට ශ්රී ලංකාවේ නාට්ය සංවිධානය කරන හෙවත් නාට්ය ගනුදෙනුවේ දී ‘වෙළෙන්දාගේ‘ භූමිකාව කරන ජූඩ් ශ්රීමාල් වැනි කෙනකු ගනිමු. ඔහු කරන්නේ ඉතාම වැදගත් භූමිකාවක්. කිසිවකු විසින් එය කළ යුතු මයි. නමුත්, අවාසනාවට එය සිදු වෙන්නේ විධිමත්ව සංවිධානය වූ නීතිරීතිවලට, විනයකට සහ ප්රමිතියකට අනුව නෙමෙයි. මේ නිසා ජූඩ්ට මෙන්ම නාට්යකරුවන්ට ද සමහර අවස්ථාවල දී එයින් විවිධ අපහසුතා සහ ගැටලු ඇති වෙනවා, ඒ විදිහට දිගටම පවතින්න බැරුව යනවා. එතැන සිදු විය යුත්තේ, ජූඩ් වෘත්තීය කර්මාන්තයක ඇති නීතිරීතිවලට යටත්ව සමාගමක් බවට පත් වීමයි. එය සමාගමක් සඳහා නියම කර ඇති නීතිරීතිවලට සහ ප්රමිතිවලට අනුව සංවිධානය වීමයි. එවැනි යාන්ත්රණයක් තුළ කාට හෝ අසාධාරණයක් වුණාට පසු එය නිරාකරණය කර ගැනීමට ද වෘත්තීයමය ක්රමයක් තියෙනවා.
දැනට ශ්රී ලංකාවේ බොහෝ නාට්ය නිර්මාණ ව්යාපෘතිවල කිසියම් ලාභයක් ඇති වෙලා හෝ පාඩුවක් නැති වෙලා තියෙනවා නම්, ඊට එක ප්රධාන හේතුවක් තමයි, හැඳුනුම්කම් හරහා මුදල් නොගෙවා ලබා ගන්න පුළුවන් සහයෝගය සහ අනුග්රහය. නමුත්, එහි ඇති ගැටලුව නම්, එයට දිගටම පවතින්නට නොහැකි වීමයි. ශ්රී ලංකාවේ නාට්ය කලාවේ ස්වර්ණමය යුගය හෙවත් මුල් යුගයේ ඇති විශේෂත්වය නම් මුදල් ගැන එතරම් නොසිතා රඟපෑමේ සිට සංවිධානය කිරීම දක්වා මෙසේ හැඳුනුම්කම් සහ 'අවිධිමත් අනුග්රහයන්' හරහා සහයෝගය ලබා ගැනීමට අදට වඩා බොහෝ අවස්ථා සහ හැකියාවන් තිබීමයි.
ඔබ ශ්රී ලංකාවේ නාට්ය කරලා මේ වෙන කොට නාට්ය නිෂ්පාදනවලින් ඈත් වෙලා ඉන්න බොහෝ දෙනකු සමඟ කතා කළොත්, ඔවුන් බොහෝ දෙනාට අඩු-වැඩි වශයෙන් වැඩ කරන්න ගිහිල්ලා කලකිරීමට ලක් වුණු අත්දැකීම් වගයක් කියනවා. විවිධ මූල්යමය අසාධාරණකම් (පොලු තැබීම්), සමස්තයක් ලෙස ශ්රමයට සිරිලන ඇගැයීමක් හෝ ප්රතිලාභයක් නැති වීම, ගෙවීම්වල දී ඇති භේද සහ අසාධාරණකම්, සමහර නාට්යකරුවන් හැඳුනුම්කම් ආදිය හරහා රජයෙන් විශේෂ වරප්රසාද ලබා ගැනීම් මේ ආදී උදාහරණ එමටයි. කර්මාන්තයක් වූ පසු මෙය විශාල වශයෙන් පාලනය වෙනවා.
කර්මාන්තයක් වීම ගැන කතා කරන කොට සමහරු කනගාටුවට පත් වෙන කාරණයක් තමයි, ඒ නිසා නිර්මාණවල ගුණාත්මකභාවය පිරිහෙයි ද කියන කාරණය. නමුත්, නැවතත් විශ්ව නාට්ය කලාවේ විශිෂ්ටතම නාට්ය ලෙස අපි හඳුනා ගන්නා සියල්ලම මෙන් බිහිවෙලා තියෙන්නෙ එසේ කර්මාන්තයක් වූ යාන්ත්රණයක් තුළයි. එසේම හුදෙක් එය කර්මාන්තයක් වූ පමණින් ම සාර්ථක වෙන්නේ නැති බව ඇත්ත. ඊට ගුණාත්මක නිෂ්පාදන ඉල්ලා සිටින ප්රේක්ෂකාගාරයක් ද ඇති විය යුතුයි. නමුත්, දැනට පවතින මේ ව්යාකූල, පිරිහුණු තත්ත්වයට වඩා වෘත්තීය කර්මාන්තයක් බවට පත් වන විට නිෂ්පාදනවල එම ගුණාත්මකත්වය වර්ධනය වෙන්න පටන් ගන්නවා (එවැනි ගුණාත්මක ප්රේක්ෂකාගාරයක් නිර්මාණය වෙන්නේ කෙසේ දැයි අපි පසුව ලිපියකින් වෙනමම සාකච්ඡා කරමු).
ඒ කෙසේ වෙතත්, ඕනෑම රටක හුදෙක් මුදල් සෙවීම සඳහා ම කරන නිර්මාණ තියෙනවා. ශ්රී ලංකාවේ සමහරු මේවා 'ජනප්රිය' සහ 'වාණිජ' නිර්මාණ කියලත් හඳුන්වනවා. එවැනි නිර්මාණ කෙතරම් බිහි වුණත් නාට්ය කලාවකට එයින් හානි වන බවට මෙතෙක් ලෝකයේ කොහෙන්වත් තහවුරු වෙලා නැහැ. උදාහරණයකට, ‘රැල්ල’ හෝ ‘නල්ලතම්බි’ වර්ගයේ නාට්ය කොපමණ නිෂ්පාදනය වුවත්, එය ‘මරා-සාද්’ හෝ ‘මනමේ’ වැනි නාට්යවලට තර්ජනයක් වෙන්නේ නැහැ, එම නාට්ය බලන්න පුරුදුව සිටි අය එයින් වෙනස් වෙන්නේ නැහැ. ඒවා වෙන වෙන ගමන් මාර්ගවල ගිය වෙනම දාරාවන් සහ ප්රවණතාවයන් විදිහට අප තේරුම් ගත යුතුයි. සමහර විට ඒ එක නාට්ය කලාවක් කරා යන ප්රේක්ෂකයන් අනිත් නාට්ය කලාව කරා යන්නෙම නැති වෙන්න පුළුවන්. නාට්ය කලාවක් වඩාත් දියුණු වෙන කොට සංකීර්ණ වෙන කොට මෙවැනි නානාප්රකාර විවිධ දාරාවන් එම සංස්කෘතියට එකතු වෙනවා. එයින් යහපතක් මිස අයහපතක් වූ බවට මෙතෙක් ලෝකයේ වාර්තා වෙලා නෑ. ඇත්තටම සිදු විය යුත්තේත් විවිධාකාර ආකෘතින්, ශෛලීන් සහ ප්රවණතාවන්වලින් නාට්ය සංස්කෘතිය විවිධත්වයට සහ සංකීර්ණත්වයට පත් වී පුළුල් 'වෙළෙඳපොළක්' ඇති වීමයි. අප කළ යුත්තේ, නාට්ය කලාව පිළිබඳව හොඳ අධ්යාපනයක් ඇතුළු බුද්ධිමය කතිකාවන් හැකි තරම් වර්ධනය කරමින් ගුණාත්මක වෙළෙඳපොළකට නිෂ්පාදනය කිරීමට සැලැස්වීමයි.
පින්තූරය.
සුප්රකට නාට්යකරු පීටර් බෲක් ඔහුගේ බොහෝ නාට්ය නිර්මාණ කෙරුවේ International Centre for Theatre Research නම් නාට්ය සමාගම හරහායි. පින්තූරයේ ඇත්තේ ඉන්දියාවේ ‘මහා භාරතය’ ඇසුරින් නිෂ්පාදනය කරපු බෲක්ගේ 'The Mahabharata' නම් පැය තුනේ කොටස් තුනකින් පෙන්නන පැය නමයක නාට්යයේ දර්ශනයක්. මෙම සමාගම තුළ සිටි සියලුම ශිල්පීන් ලෝකය පුරා විවිධ රටවලින් මිශ්රව එකතු කර ගත්ත බහු සංස්කෘතික කණ්ඩායමක්. මෙම නාට්යයේ රඟපානේත් එවැනි කණ්ඩායමක්. අදත් මෙය ලෝකයේ වැඩිම අනුග්රහයක් ලබන නාට්ය සමාගමක් විදිහට හඳුන්වනවා.
