ශ්රී ලාංකේය නාට්ය කලාවේ අර්බුදය 8
මෙම ලිපියෙන් මම කතා කරන්නේ මීට පෙර ලිපියෙන් අපි කතා කරපු දැනුම්වත් ප්රේක්ෂකයකු (Informed Viewer) නැති වීම නාට්ය කලාවේ පිරිහීමට ප්රධාන වශයෙන් බලපාන ආකාරය ගැනයි. මෙම ලිපිය වඩා හොඳින් පැහැදිලි කර ගැනීම සඳහා මීට වඩාම අදාළ ‘දැනුම්වත් ප්රේක්ෂකයාගේ ප්රශ්නය’ නම් පෙර ලිපිය ඔබ කියවා ගැනීම ප්රයෝජනවත්.
දැනුම්වත් ප්රේක්ෂකයකු නැති වීම නිසා ඇතිව තිබෙන ප්රධානම ප්රශ්නය ප්රේක්ෂකයාට බලයක්, හඬක් නැතිවීම සහ ඒ හරහා අවසානයේ නාට්යවල ගුණාත්මකභාවය පිරිහීමයි. ඒ බලය, හඬ බොහෝ විට අපට දකින්නට පුළුවන් වෙන්නේ, පවතින විචාරය ඇතුළු නාට්ය කලාව පිළිබඳව තිබෙන කතිකාව කෙසේ දැයි විමසන විටයි.
ඇත්ත වශයෙන් ම හොඳ නාට්ය කලාවක දී ප්රේක්ෂකයා නාට්යකරුවාට අභියෝගයක් බවට පත් විය යුතුයි. වෙනත් විදිහකට කියනවා නම්, වෙළෙන්දාට පාරිභෝගිකයා අභියෝගයක් නොවන තැනක එම භාණ්ඩයට සිදු වන්නේ කුමක් ද, දැනුම්වත් ප්රේක්ෂකයකු නැති වන විට නාට්ය කලාවට සිදු වෙන්නෙත් එයමයි. එනම්, පාරිභෝගිකයාට නිෂ්පාදනය පිළිබඳව විමසන්න, ප්රශ්න කරන්න, එහි හොඳ, නරක, ගුණදොස් තේරුම් ගන්නට හැකියාව අඩු වීමත්, ප්රකාශ කරන්නට හඬක් (පුළුල් විචාර කලාවක්) නැති වීමත් නිසා ඇති වෙන නරක තත්ත්වයයි.
මෙහි දී ‘පුළුල් විචාර කලාවක’ යනුවෙන් මම අදහස් කරන්නේ අවශ්යයෙන්ම විධිමත් විදිහට හෝ ශාස්ත්රාලීය විදිහට විචාරයක් ලිවීම පමණක් නෙවෙයි. සාමාන්ය ප්රේක්ෂකයන් සමාජ මාධ්යවල දී පවා නාට්ය කලාව පිළිබඳව කතා කරන කොට ඒ පිළිබඳව හැකි තරම් දැනුම්වත්ව කතා කිරීමයි (සමාජ මාධ්ය ආදියේ ඕනෑම කෙනකුට ලියන්නට පුළුවන් මේ කාලයේ දී සෑම කෙනකුම එක්තරා විදිහකට විචාරකයෙක් හෝ ලේඛකයෙක් කියලා කියන්න පුළුවන්). පොහොසත්, දියුණු කතිකාවක් නොමැතිව කිසිසේත් ම නාට්ය කලාවට පවතින්නට බෑ. නාට්ය කලාවක මට්ටම එහි කතිකාවේ මට්ටමයි. දැනුම්වත් ප්රේක්ෂකයකු නැති වීමෙන් වෙන්නේ එවැනි පොහොසත්, පුළුල් කතිකාවක් නැති වීමයි.
මෙම දැනුම්වත් ප්රේක්ෂකයන් නැති වීම නිසා සිදු වන අනික් නරක නම්, නාට්ය නිෂ්පාදනය කරන පාර්ශ්වය එනම්, නාට්යකරුවා ප්රේක්ෂකයා ගැන එතරම් නොසලකා නාට්ය නිෂ්පාදනය කිරීමයි. ප්රේක්ෂකයන්ගේ විනිශ්චය පිළිබඳව එතරම් බියක් හෝ අදහසක් නැති වී, එය මූලික වශයෙන් ඒකපාර්ශ්වීය කටයුත්තක් බවට පත් වීමයි. එවිට සාමාන්යයෙන් නාට්යකරුවා පවතින්නේ ගුණාත්මක නාට්යය ඉල්ලා සිටින දැනුම්වත් ප්රේක්ෂකයකු මත නෙමෙයි. වෙනත් විදියකට කියනවා නම්, ගුණාත්මක වෙළෙඳපොළක් මත නෙමෙයි. ඊට වඩා, නාට්යකරුවා පවතින්නට උත්සාහ කරන්නේ නාට්යකරුවාගේ පෞද්ගලික බලපුළුවන්කාරකම්, මාධ්ය, ආයතන, පෞද්ගලික ගනුදෙනු සහ දේශපාලන සම්බන්ධතා ආදිය හරහායි. ඒ හරහා තමන් හොඳ හෝ සාර්ථක නාට්යකරුවෙක් කියන කාරණය ස්ථාපනය කරන්න උත්සාහ කිරීම හරහායි. නාට්යයක් පිළිබඳව ඇති කතාබහ, අදහස් ආදී සියල්ල නාට්යකරුවාගේ පාර්ශ්වය පැත්තෙන් පමණක් එක් එක් නාට්යකරුවන්ගේ හැකියාව, බලය මත ස්ථාපිත වෙන දෙයක් බවට පත් වෙනවා. එවිට නාට්යකරුවන් තමන්ගේ නිර්මාණවල ගුණාත්මකභාවය වර්ධනය කිරීමට වඩා මහන්සි වන්නේ අර කී ලෙස තමන්ව වෙනත් අයුරකින් ස්ථාපනය කර ගැනීමටයි. එම තත්ත්වය තුළ කිසියම් නාට්යකරුවකුගේ නාට්ය කෙතරම් දුර්වල වුණත්, අර කී ලෙස පවතින්නට පුළුවන් නම්, එම නාට්යකරුවාට ප්රේක්ෂකයාගෙන් අභියෝගයක් නැහැ. මෙම තත්ත්වය තුළ දී සමහර විට කිසියම් නාට්යකරුවකුගෙන් ගුණාත්මක නාට්යයක් නිෂ්පාදනය වුව ද, එම නාට්යකරුවාට ද නාට්යය ගුණාත්මක නිසා පමණක් පවතින්නට අපහසු අතර, අර පවතින්නට නම්, පෙර සඳහන් කළ අනිකුත් බලවේගවල සහයෝගය අවශ්යයි. මෙය ගුණාත්මක නාට්ය පිළිබඳව කතිකාවක් සහ ඒවා ඉල්ලන වෙළෙඳපොළක් නැති වුණාට පසු ඇති වන එක්තරා පිරිහුණු තත්ත්වයක් විදිහට අපිට දකින්න තියෙනවා. එනම්, ප්රේක්ෂකයාට කතිකාවන් ගැන එතරම් උනන්දුවක්, උද්යෝගයක්, නාට්ය කලාව පිළිබඳ ප්රමාණවත් දැනුම්වත් බවක් සහ පුළුල් විචාර කලාවක් බලවත්ව නැති කල නාට්යකරුවාගේ පැත්තෙන් පමණක් නාට්ය නිෂ්පාදනය කර තම නාට්ය කලාව විවිධ ලෙස ස්ථාපනය කරන්න කරන අරගලයක් ලෙසට එහි හැඩය නිර්මාණය වෙනවා. අද වර්තමානයේ ශ්රී ලංකාවේ නාට්ය කලාව විශාල වශයෙන් මෙම තත්ත්වයට පරිවර්තනය වෙමින් තියෙන බව අපට දකින්නට පුළුවන්.
එම තත්ත්වයට පත් වූ පසු බොහෝ විට විචාරය ලෙස ලියැවෙන, කියැවෙන දේවල් ද ඇතුළුව නාට්ය කලාව පිළිබඳ කතිකාව ඇත්තේ නාට්යවල ගුණ-දොස්වලට වඩා නාට්යකරුවන්ගේ චරිත ලක්ෂණ පෞද්ගලික ස්වභාවයන්, ඔවුන්ගේ හොඳ, නරක වැනි දේවල් සහ සම්මාන වරප්රසාද ආදී භෞතික අත්පත් කර ගැනීම් ගැනයි. අපට බොහෝ විට නාට්යකරුවන්ව පිළිගන්නයි කියන්නේ, ඔවුන්ගේ නිර්මාණවලට වඩා ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික ගතිගුණ සහ වෙනත් කාරණා නිසයි. උදාහරණයකට, නිහතමානීකම, කැපවීම, මුදල් ගැන නොසිතීම, ප්රදේශයට, ගමට හෝ භූමියට ඇති බද්ධතාවය, අවංකභාවය සහ දුක්කම්කටොළු, වේදනා දරා ගැනීමට ඇති හැකියාව. මෙන්න මේ ආදියට සමාන යම් පෞද්ගලික ගුණ යහපත්කම් ගැනයි, විවිධ අයුරින් ඒවායෙන් ගම්ය කරන්නේ. කලා කෘතිය යම් විචාරයකට භාජනය කරනවාට වඩා කෙනකුගේ මෙම පෞද්ගලික ගතිගුණ, ස්වභාවයන් අපට හරියටම පරීක්ෂා කර බලන්නට බැරි තරම් විවාදාත්මක අඩවියක්. ඇත්ත වශයෙන්ම ගුණාත්මක වෙළෙඳපොළක් සහ දැනුම්වත් ප්රේක්ෂකයකු වෘත්තීය නාට්ය කලාවක් තුළ ඇති වූ පසු මුලින්ම වැදගත් නැති දේ බවට පත්වෙන්නේ නාට්යකරුවාගේ මනුෂ්යයකු ලෙස ඇති මෙම විවාදාත්මක පෞද්ගලික චරිත ස්වභාවයයි. එවිට ප්රේක්ෂකයාට වඩා වැදගත් වෙන්නේ, මුදලට සරිලන ගුණාත්මක නිෂ්පාදනයක් පමණයි. නාට්යකරුවාට මොන හෝ සුවිශේෂ පෞද්ගලික ගතිස්වභාවයක් ඇත් නම්, ඒවා වැදගත් වන්නට ඉඩ ඇත්තේ, නාට්යකරුවා අතින් ගුණාත්මක නිෂ්පාදනයක් බිහි වෙනවා නම් පමණයි. නැත්නම්, එවැනි ගතිගුණ නාට්ය නොකරන්නන්ටත් තිබෙන බව අපි දන්නවා.
කෙසේ හෝ දැනුම්වත් ප්රේක්ෂකයකු නැති වීම නිසාත්, ඒ හරහා දියුණු විචාරයක් නැති වීම නිසාත්, නාට්යකරුවාගේ පාර්ශ්වයේ පිරිස් නිතරම නාට්යකරුවන්ගේ නිෂ්පාදනවල අඩුපාඩු නිවැරැදිව විචාරයට ලක් නොකිරීම නිසාත් සිදු වී ඇත්තේ, එම නාට්යකරුවන්ට හොඳක් නොව නරකක්. ප්රතිඵලය එවිට නාට්යකරුවා නොමඟ ගොස් නිෂ්පාදනවල ගුණාත්මක තත්ත්වය පහළට වැටීමයි.
පින්තූරය :ලාස්ට් බස් එකේ කතාව නාට්යයේ නළුවා ප්රේක්ෂකයන් හා සම්බන්ධ වෙන මොහොතක් එල්ෆින්ස්ටන් රඟහලේ දී. ඡායාරූපය චමින්ද උපසේන.
