ප්රමාණවත් ගුණාත්මක නාට්ය බිහි නොවීම අර්බුදයක් බවට පත් වී ඇත්නම්, මගේ අත්දැකීමට සහ අවබෝධයට අනුව ඒ සඳහා නාට්ය උලෙළවල් බලපාන ප්රධානම තැන හඳුනා ගන්න මම මෙම ලිපියෙන් උත්සාහ කරනවා. මම මෙය හදිසියේ කියන කතාවක් නෙවෙයි, මම නාට්ය කරන්නට පටන් ගත්තදා සිට නාට්ය විනිශ්චයකරුවකු, තරගකරුවකු මෙන්ම ප්රේක්ෂකයකු ලෙසටද මගේ නිරීක්ෂණයෙන් කියන කතාවක්. එසේම මෙහි මගේ උත්සාහය නාට්ය උලෙළවල් සාර්ථක කර ගන්නේ කෙසේද කියන එක නොවෙයි, නාට්ය කලාවේ අර්බුදයට නාට්ය උලෙළවල් වඩාම බලපාන තැනක් පෙන්වා දීමයි.
නාට්ය උලෙළවල් ශ්රී ලාංකේය නාට්ය කලාව සම්බන්ධයෙන් අතිශය ඉරණම්කාරී භූමිකාවක් කරනවා. මේ උලෙළවල් අතර ජාතික මට්ටමෙන් වඩාම බලපෑමක් කරන නාට්ය උලෙළවල් දෙක ‘යෞවන සම්මාන නාට්ය උලෙළ’ සහ ‘රාජ්ය නාට්ය උලෙළ’යි. ඒවා ප්රධාන කොට මම මේ කතා කරන කරුණු ඕනෑම නාට්ය උලෙළක් සම්බන්ධයෙන් අදාළයි.
අපට කතා කරන්න හමුවන සියලුම නාට්ය මෙන් නාට්ය උලෙළවල් හරහා පැමිණි ඒවායි. මීට ප්රධානම හේතුවක් වෙලා තියෙන්නේ නාට්යකරුවාට අවශ්ය ප්රචාරය, මූල්ය අනුග්රහය සහ ප්රේක්ෂකයන් වෙත
යාමට නාට්ය උලෙළවල් රටේ ප්රධානම නාට්ය අනුග්රාහක වෙළෙඳපොළ නිර්මාණය කර දීමයි. එම නිසා නාට්ය උලෙළවල තියෙන නීතිරීති, විනිශ්චයන්වල බලපෑම ලාංකීය නාට්ය කලාවේ ඉරණම තීරණය කරනවා.ඔබ හොඳින් නිරීක්ෂණය කරලා බලන්න, යම් යුගයක නාට්ය උලෙළවල්වලින් හොඳම නාට්ය ලෙස සම්මානයට සහ පිළිගැනීමට පාත්ර කරපු කැපීපෙනුණු නාට්යවල ලක්ෂණ සහ ඒවායෙන් ගත්ත විවිධාකාර ආභාසයන් එම නාට්ය සම්මානයට පාත්ර වුණු වසරට ආසන්නම අවුරුදුවල බිහිවන නාට්ය නිර්මාණවල දකින්නට තියෙනවා. විශේෂයෙන් අලුත් නාට්යකරුවන්ගේ නිෂ්පාදනවලට එය ඉතා තදින් බලපානවා. එබැවින්, යම් කාලවකවානුවක නාට්ය කලාව පිරිහිලායි කියන විට එම කාලයේදී නාට්ය උලෙළවල්වලින් මතු වුණේ කවර නම් නාට්ය කලාවක්ද කියලා විමසා බලන්න. මෙය නාට්ය විතරක් නෙමේ සිනමා, සාහිත්යය සහ චිත්ර ආදී ඕනෑම කලාවකට එක සේ අදාළයි.
නාට්ය උලෙළවල් දිහා බැලූවාම එවායින් ප්රධාන අවධානය යොමු කර ඇත්තේ අවසාන වටය නමින් ඉදිරිපත් කරන උත්සව අවස්ථාවට බව පේනවා. එය ප්රවීණ හෝ ප්රසිද්ධ විනිශ්චයකරුවන් වැඩිම ප්රමාණයක් ඉන්නා අවස්ථාව වන අතර නාට්යවලට ප්රසිද්ධිය වඩාත් ලබාදෙන අවස්ථාවත් ඒකයි. නමුත්, ඇත්ත වශයෙන්ම නාට්ය තරගය විසින් රටේ නාට්ය කලාවේ ඉරණම තීරණය කරන ප්රධාන මොහොත ඒක නෙමෙයි,
ඒක ඊට බොහෝ කලින් හමුවන්නේ. එනම්, ප්රථම වටයෙන් පිටපත් තෝරන අවස්ථාවයි. දෙවන සහ අවසාන වටයට එන විට මුල් වටයෙන් බොහෝ නාට්ය ඉවත් කර අවසන්. එබැවින් පොදුවේ රටේ නාට්ය කලාවට බලපාන වඩා තීරණාත්මක තෝරා ගැනීම සිදුවන්නේ පිටපත් තෝරන මුල් වටයේදීයි. එසේම වඩාම සංකීර්ණ අවස්ථාවත් ඒකයි. මීට ප්රධානම හේතුව නම්, විශේෂයෙන් නව ආරක නාට්ය, පර්යේෂණාත්මක නාට්ය සහ අලුත් සංකල්ප වැනි දේවල් නාට්යයක පිටපත ඇසුරින් විනිශ්චය කිරීම අතිශයින්ම අපහසු වීමයි. මෙතැනදී මතුකළ යුතු ඉතාම වැදගත් පර්යේෂණාත්මක නාට්යයක් වැඩක්ම නැති නාට්යයක් විදියට පහසුවෙන් පෙනී යන්න ඉඩ තියෙනවා. එවැනි අවස්ථාවන් පිටපත් ඇසුරින් පමණක් සාර්ථකව විනිශ්චය කළහැක්කේ ඉතාම සුවිශේෂ හැකියාවක් ඇති පිටපත් විනිසුරුවන්ට පමණයි.එයට නාට්යයේ කලාත්මක සහ දේශපාලන පැත්ත, නිෂ්පාදන පැත්ත මෙන්ම සාහිත්යමය පැත්ත ගැනත් නව පර්යේෂණාත්මක සංකල්ප පිළිබඳවත් හොඳ අවබෝධයක් අවශ්යයි. ඒ වගේම සමහර විට අලුත් නාට්යකරුවකුට ලෝකයේ එවැනි පවතින සංකල්ප පිළිබඳ එතරම් අවබෝධයක් නැතිව 'ඉවෙන්' කරන පර්යේෂණාත්මක අදහස් තිබෙන්නට පුළුවන්. එනම්, ඊට සමාන ලක්ෂණ පවතින නාට්ය කලාවෙන් හොයාගන්න අතිශයින් අපහසු වෙන්නපු ළුවන්. (ලෝක කලා ඉතිහාසය පුරාම පර්යේෂණාත්මක සහ නව ආරක නිර්මාණ බොහෝ විට පැමිණ ඇත්තේ න්යායික අවබෝධයට වඩා ‘ඉව හරහායි. නිර්මාණකරණයේදී ‘ඉව’ යනු සරල ආධුනික දෙයක් විදිහටසමහර න්යායචාර්යවරුන් සැලැකුවද, එය සම්පූර්ණයෙන්ම වැරැදියි). ඒවාගේම සමහර පිටපත් තියෙනවා මුලික වශයෙන් එතරම් සාහිත්යයමය පැත්ත සහ සංවාද ගැන වැඩි බරක් දමන් නැති පැය දෙකක පමණ නාට්යයක් කොළ කීපයකට පමණක් සැලැස්ම විදිහට ගෙනාපු ක්රියාව ප්රධාන කරගත්ත. මෙවැනි සංකීර්ණතා පිටපතක් තුළින් සොයා ගැනීම අතිශයින්ම අපහසු බව ඔබට පැහැදිලි විය යුතුයි. සමහර අවස්ථාවල අතිශය සම්මත නමුත්, හොඳ නාට්යයක් පවා පිටපත ඇසුරින් හොයා ගන්නට බැරි වෙන අවස්ථා තියෙනවා.ඒ වගේම පළමු වටය තරමක් අප්රසිද්ධියේ සිදු වන විනිශ්චයක් බැවින්, එහි හරි වැරැදි එළිදරවුවීමට ඇති අවස්ථාවද අතිශයින් අඩුයි.
පළමු වටයේදී පිටපත් තෝරා ගැනීමේදී ඇති විය හැකි ඉහතසඳහන් අවදානම අඩු කර ගැනීම සඳහා යම් යෝජනා වගයක් දෙස අපට බලන්න පුළුවන්.
මෙතැනදී පිටපත තෝරා ගන්න යොදා ගන්න විනිසුරු ඉරණම්කාරී භූමිකාවක් කරන බැවින්, ඉහත සඳහන් කළ පරිදි පිටපත් තේරීමේදී ඇති අභියෝගතා සහ සංකීර්ණතා ජය ගැනීමට සුදුසු ඉතා පුළුල් විධික්රමයකින් වඩා සුදුසු විනිශ්චකරුවන් තෝරා ගත යුතුයි. නමුත්, විනිශ්චකරුවන් සම්බන්ධයෙන් අඩුම සැලැකිල්ල තබන්නේ පළමු වටයේදී බවයි බොහෝ විට අපිට පෙනෙන්නේ. සමහර අවස්ථාවල මම දැකලා තියෙනවා ශ්රී ලංකාවේ නාට්ය පිටපත්තේරීම සඳහා විනිසුරුවන් තෝරන්නෙ නාට්ය කලාව ගැන එතරම් පසුබිමක් නැති නිලධාරියකු හෝ එවැනි නිලධාරි මණ්ඩලයක් හෝ විසින්. ඔවුන් නිතරම මෙන් විනිශ්චයකරුවන් හඳුනා ගන්නෙ ඒ විනිශ්චයකරුවන් නාට්ය ක්ෂේත්රයේ ප්රසිද්ධියට පත් වෙලා තියන ආකාරයට අනුව හෝ ක්ෂේත්රයේ විවිධ අයගෙන් අසා දැනගැනීමෙන්. ලෝකයේ සමහර නාට්ය විනිශ්චය මණ්ඩලවලදීද කරන පරිදි නාට්ය පිටපත් හෝ නිෂ්පාදන තේරීමේදී මතුවන ඉහත සඳහන් කළ ආකාරයේ සංකීර්ණතා සහ අභියෝග පිළිබඳව දැනුම්වත් වීමට විනිශ්චය මණ්ඩලයට සහභාගී වන සියලුම දෙනාට යම් සම්මන්ත්රණයක්, දේශන පෙළක් හෝ වැඩමුළුවක් ආදිය කිරීම හෝ අවම වශයෙන් විනිශ්වය මණ්ඩලයේ ඉන්න සියලුමදෙනා හමුවී සාකච්ඡා කර එවැනි කාරණා පිළිබඳව අවධියක් සහ අවබෝධයක් ඇති කර ගැනීමද හානිය අවම කර ගැනීමට ප්රයෝජනවත්.එසේම, පළමු වටයේ විනිශ්චය මණ්ඩලයේ සාමාජිකයන් සංඛ්යාව හැකි තරම් වැඩි කර පුළුල් විනිශ්චයකට ලක් කිරීමටත් පුළුවන්.
නාට්යයේ ශෛලිය ඇතුළු විශේෂ නිෂ්පාදන උපක්රම සහ අවසාන නිෂ්පාදනය ඉදිරිපත් කරන ආකාරය පිළිබඳව කෙටි විස්තරයක්ද පිටපතට ඇතුළත් කරන්නයි කීම.
මුල් වටයේදීම හැකි තරම් නාට්ය ප්රමාණයක්, ප්රායෝගික නම් සියලුම නාට්ය පිටපත්, නිෂ්පාදනය කිරීමට සැලැස්වීම. රංගාලෝකය වැනි වියදම් යන අංශ නොසලකාහැර නිශ්චිත රඟහලවලට දිවා කාලය පුරා නාට්ය රඟදැක්වීමට සලස්වා විනිශ්චය කිරීම. (ප්රාදේශීය වශයෙන් හෝ අගනුවරට කැඳවා) එයින් පිටපත් ප්රතික්ෂේප වීම නිසා නිෂ්පාදනය නොවීමට ඉඩ තිබූ නාට්ය රැසක් නිෂ්පාදනය වන අතර, ඒ හරහා බොහෝ විට අලුත් ශිල්පීන් රැසකට අත්දැකීම් ලැබීමටද අවස්ථාව ලැබෙනවා.පිටපත ප්රතික්ෂේප වීමෙන් නාට්ය නිෂ්පාදනය නොවීම කිසිදු විශේෂ ප්රගතියක් ඇති කරන්නේ නැහැ. ඒ කොහොම කළත්, නව ආරක නාට් යවිනිශ්චය කිරීම බොහෝ විනිසුරුවන්ට පහසු කටයුත්තක් නෙමෙයි. අවම වශයෙන් එයින් පිටපතට වඩා නිෂ්පාදන දකින්නට ලැබීමෙන් සිදුවන හානිය අවම කර ගන්න පුළුවන්. අවම වශයෙන් තෝරා නොගත් පිටපත්වලින් නිෂ්පාදනයේදී විශාල වෙනසක් වෙයි කියලා හිතන නාට්යවලට නිෂ්පාදනය කර ඉදිරිපත් කර පෙන්වීමට අවස්ථාවක් ලබා දෙන්න පුළුවන්.
කෙසේ හෝ මේ සම්බන්ධයෙන් මට විශේෂයෙන් ඔබට අවධාරණය කරන්න අවශ්ය, නාට්ය උත්සව නාට්ය මතුවන එකම තැන බවට පත්වී ඇති නාට්ය කලාවක නාට්යකරුවන් ඇතිවෙන නැතිවෙන ප්රධාන අවස්ථාව මෙය බැවින්, එම විනිශ්චය සඳහා ඉතාම දියුණු සූක්ෂ්ම යාන්ත්රණයක් අවශ්ය බවයි. හොඳ නාට්ය නැති වෙන්න ඉඩ ඇත්තේත්, අලුත් නාට්යකරුවන් මතුවීම වැළකෙන්න ඉඩ ඇත්තේත් ප්රසිද්ධියේ විනිශ්චය කරන අවසාන වටයේදී නොව පිටපත කියැවීමෙන් පමණක් අප්රසිද්ධියේ විනිශ්චය කරන මුල් වටයේදීයි.
හොඳට වගේම, නාට්ය තරග එකම ප්රධාන බලවේගය වීම නිසා නාට්යකරුවන් ඇති කිරීමේ සහ නැති කිරීමේ ඒකාධිකාරී හැන්දක් උලෙළවල්වලට තියෙනවා. ඒ තමයි ඒවායේ නරකම පැත්ත. මං මීට පෙරද සාකච්ඡා කළ පරිදි සහ මම යෝජනා කරන පරිදි පුළුල් නාට්ය කලා වෙළෙඳපොළක් වෘත්තීය නාට්ය කලාව සමඟ ඇති වුණු පසු මෙවැනි ඒකාධිකාරී බලවේගවලට පවතින්නට බැරිව යනවා .සිදු විය යුත්තේ නාට්ය උලෙළවල් නැති කිරීම නෙවෙයි, ඒවායේ ඇති ඒකාධිකාරී බලය නැති තවත් නිර්ණායකයන් සහ වෙළෙඳපොළවල් බිහිවී අගැයීම් පද්ධතිය සහ අනුග්රාහක වෙළෙඳපොළවල් පුළුල් වීමයි.
පින්තූරය: ඕස්ට්රියාවේ විලාච්හී පිහිටි වෘත්තීය මට්ටමෙන් ක්රියාත්මක වෙන ලොව කුඩාම රඟහල ලෙස ගිනස් වාර්තාව දිනූ ක්රෙම්ලොෆ් රඟහල (Kremlhof theater). මෙහි වේදිකාව අඩි පහයි පහක පමණ වන අතර, ආසන ප්රමාණය අටයි.සාමාන්යයෙන් මෙහි ප්රවේශ පත්ර අය කරන්නේ නැති අතර, ප්රේක්ෂකයන් ස්වේච්ඡාවෙන් දෙන ආධාර පමණක් පිළිගන්නවා මෙහි ඔපෙරා වේදිකානාට්ය ආදී බොහෝ නිර්මාණ ඉදිරිපත් කරනවා. මෙය මුල් වරට 2008දී විවෘත කළ අතර, 2010 සිට මේ වන තෙක් නොකඩවා නිර්මාණ ඉදිරිපත්කර තිබෙනවා.
